Yalnızca faiz oranına bakarak parayı bankaya yatıranları uyardı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Eski Hazine Müsteşarı usta ekonomist Dr. Mahfi Eğilmez, kendisine ilişkin internet portalında kaleme aldığı “TL Mevduatı mı Dolar mı?” başlıklı yeni tahlilinde, yüksek faiz ikliminde birikimlerini pahalandırmak isteyenlerin karşı karşıya kaldığı temel finansal denklemleri inceledi.

Yüksek faiz süreçlerinde tasarruf sahiplerinin en çok merak ettiği mevzulardan birinin birikimleri TL mevduatta pahalandırmak ile dövizde tutmak arasındaki tercih olduğunu belirten Eğilmez, kararların yalnızca nominal faiz oranına bakılarak verilmesinin yanılgılı olduğunu vurguladı. Usta ekonomist, rasyonel kıyaslamanın lakin faiz getirisinin döviz kurundaki yukarı yönlü hareketi karşılayıp karşılayamadığına bakılarak yapılacağını söz etti.

500 BİN TL ÜZERİNDEN HESAPLADI

Eğilmez, bahsin daha güzel anlaşılabilmesi ismine tahlilinde şu somut matematiksel örneğe yer verdi:

Bir yıl evvelki başlangıç noktasında elinde 500.000 TL nakit varlığı bulunan bir tasarruf sahibinin, bu sermayeyi bir yıl vadeli ve stopaj kesintisi düşülmüş net faiz oranı yüzde 36 olan TL mevduat hesabına yatırdığını varsayalım. Yatırımcının amacı ise vade bitiminde elde ettiği toplam fiyatı yine Amerikan dolarına çevirmek olsun.

Başlangıç (bir yıl önce):

Sermaye: 500.000 TL

USD/TL kuru: 40 TL

Net TL mevduat faizi (stopaj sonrası): %36

Başlangıçta yatırımcının parasının dolar karşılığı:

500.000 / 40 = 12.500 USD

Aynı tarihte parasını dolarda tutmuş olsaydı yıl sonunda da aşağı yukarı birebir varlığa sahip olacaktı. (Dolar mevduat faizi çok düşük olduğu için bu örnekte ihmal edilmiştir.)

Bir Yılın Sonunda Durum:

Anapara + Faiz: 500.000 × 1,36 = 680.000 TL

USD/TL kuru: 47 TL (bugün)

Anapara + Faizin dolar karşılığı 680.000 / 47 = 14.468 USD

DOLAR BAZINDAKİ NET KAZANÇ REKORU

Yıla 12.500 ABD doları karşılığı bir bakiye ile adım atan tasarruf sahibinin varlığı, bir yıllık mühletin tamamlanmasıyla birlikte 14.468 ABD dolarına ulaştı.

Bu hesaplama doğrultusunda yatırımcı, parasını TL mevduatta tutarak dolar bazında yaklaşık yüzde 15,7 oranında net bir global getiri elde etmiş oldu. Böylelikle yalnızca Türk lirası bazında faiz geliri kazanmakla kalmadı, elindeki paranın satın alabildiği dolar hacmini de gerçek olarak büyütmüş oldu.

BAŞA BAŞ NOKTASI VE SÜREKLİ TAŞINAN KUR RİSKİ

Usta ekonomist, bu finansal modelde başa baş kalma hudutlarını da net bir biçimde çizdi. TL mevduat hesabının stopaj sonrası net getirisi yüzde 36 olduğu için, bankacılık komiteleri ve süreç maliyetleri sıfır kabul edildiğinde, dolar kurunun da tam olarak yüzde 36 oranında yükselmesi durumunda tasarruf sahibinin dolar bazında başa baş kalacağını belirtti.

Ancak piyasadaki döviz alım-satım makası, banka kurulları ve öbür operasyonel sarfiyatlar hesaba katıldığında, bu eşik düzeyinin pratikte yaklaşık yüzde 34 bandına gerilediğini tabir eden Eğilmez, uygulamada yüzde 36 yerine yüzde 34’lük hududun baz alınmasının çok daha gerçekçi olacağını kaydetti.

“Bu parametreler ışığında finansal istikrarlar şu formda oluşmaktadır” diyen Eğilmez şunları sıraladı:

Döviz kurundaki yıllık artış suratı yüzde 34 düzeyinin altında kalırsa, TL mevduat hesabı dolar bazında yüksek avantaj sağlar.

Döviz kurundaki yıllık artış tam olarak yüzde 34 civarında gerçekleşirse, tasarruf sahibi dolar bazındaki varlık ölçüsünü motamot korur.

Döviz kurundaki yıllık artış yüzde 34 eşiğini aşarsa, tasarruf sahibi dolar bazında gerçek olarak kayıp yaşamaya başlar.

Eğilmez özetle, TL mevduat tercihinde bulunan bireylerin faiz geliri elde ederken eş vakitli olarak çok önemli bir kur dalgalanma riskini de üstlendiğini bunların da dikkate alınması gerektiğini tabir etti.

BU MODEL SÜRDÜRÜLEBİLİR Mİ?

Ekonomist Mahfi Eğilmez, yüksek enflasyon süreçlerinde merkez bankalarının siyaset faizini yukarı çekmesinin temel emelinin, tasarruf sahiplerini döviz yerine Türk lirası cinsi finansal varlıklarda kalmaya teşvik etmek olduğunu belirtti. Bu yolla dövize yönelik talebin kesilmesi ve mahallî paranın cazibesinin artırılması planlanır.

‘YÜKSEK FAİZ- KONTROLLÜ KUR’UN YARATTIĞI TAHRİBAT

Ancak Eğilmez, bu halde kurgulanan bir “yüksek faiz – denetimli kur” istikrarının piyasada yarattığı yapısal tahribatları şu sözlerle özetledi:

“Bu formda oluşturulmuş bir yüksek faiz – denetimli kur istikrarı dövize olan talebi düşürse de iktisada direkt yabancı sermaye girişi yerine sıcak para girişini özendirir. Bu sebeple kelam konusu siyaset, fiyat istikrarı açısından kısa vadede yarar sağlayabilse de uzun vadede sürdürülebilirliği konusunda iktisatçılar arasında farklı görüşler bulunmaktadır. Bu durum, kısa vadeli sermaye girişlerini teşvik ederken iktisadın yüksek gerçek faiz maliyetine katlanmasına ve dış finansmana bağımlılığın artmasına yol açabilir. Kısa vadede tasarruf sahiplerine avantaj sağlayan bu istikrar, uzun vadede üretim, yatırım ve büyüme üzerindeki tesirleri bakımından iktisat açısından tartışmalı sonuçlar doğurabilir.”

Tarihsel deneyimlerin bu tıp yapay dengelerin kalıcı olamadığını ispatladığını hatırlatan Eğilmez, uzun vadede sistemin önünde yalnızca iki yol olduğunu belirtti:

Ya ülke içindeki enflasyon kalıcı olarak düşürülerek faiz oranları olağan düzeylere çekilecek ya da denetimli kur üzerindeki biriken baskı patlayarak döviz kurunun çok daha süratli yükselmesine ve mevcut istikrarın kökten bozulmasına sebep olacaktır.