Madımak 33 yıldır yanıyor… İşte adalet ararken yaşanan skandallar

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

2 Temmuz 1993’te Sivas’ta Madımak Oteli sloganlarla ataşe verildi. Otelin içinde bulunanların vefatları alkışlarla izlenirken, olaya karışan kalabalıktan sırf 124 kişi hakkında dava açılabildi. Yıllar boyunca davada skandallar yaşanırken, gerçek failler olarak işaret edilen isimler yakalanamadı.

ZAMANAŞIMI KRİZİ

Davadaki üç firari sanık Murat Sonkur, Murat Karataş ve Eren Ceylan hakkında 14 Eylül 2023’te Ankara 19. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen duruşmada savcı, 30 yıllık zamanaşımı müddetinin dolduğu gerekçesiyle davanın düşürülmesini talep etti. Mahkeme heyeti, savcının mütalaasını kabul ederek firari sanıklar hakkındaki davanın zamanaşımı sebebiyle düştüğüne karar verdi. Avukatların itirazları ise sonuçsuz kaldı.

ANAYASA MAHKEMESİ VE AİHM SÜRECİ

Katliamda hayatını kaybedenlerin yakınları, 2014 yılında Anayasa Mahkemesi’ne ferdî müracaatta bulundu. Müracaatta, yargılama sürecinin tesirli yapılmadığı ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği belirtilirken, olayın “insanlığa karşı suç” kapsamında kıymetlendirilmesi gerektiği ve bu sebeple zamanaşımına uğramaması gerektiği vurgulandı.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, başvuruyu 29 Haziran 2021‘de görüştü ve incelenmesini erteledi. 14 Aralık 2023‘te tekrar ele alınan müracaat, bir sefer daha ertelendi. 25 Ocak 2024‘te ise müracaatın Genel Kurul’a sevkine karar verildi. 15 Şubat 2024‘te Genel Kurul gündeminde ele alınan müracaatta, zamanaşımına yönelik itirazlar için ek rapor alınmasına karar verildi. 12 yıldır karar çıkmaması üzerine katledilenlerin yakınları, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi‘ne başvurdu.

TAYYİP ERDOĞAN’IN AF KARARLARI

Katliam mahkumlarından Ahmet Turan Kılıç’ın ağırlaştırılmış müebbet mahpus cezası, sıhhat problemleri gerekçesiyle 31 Ocak 2020’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kaldırıldı. Erdoğan, af yetkisini ikinci sefer 6 Eylül 2023’te Hayrettin Gül için kullandı. 2000’de idama mahkûm edilen, 2003’te Almanya’dan hudut dışı edilerek cezaevine konulan Gül, sadece 20 yıl cezaevinde kaldı.

Müebbet mahpus mahkumu Adem Kozu‘nun kalan cezası da “sürekli hastalık hali” gerekçesiyle Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kararıyla kaldırıldı. Bu affın akabinde katliamda hayatını kaybedenlerin yakınları, yaşananları “cezasızlık” olarak nitelendirerek reaksiyon gösterdi.

30 SORUDA MADIMAK DAVASI SKANDALLARI

Gökçer Tahincioğlu Madımak Katliamı davası sürecinde yaşananları T24’teki köşesinde yazdı. Tahincioğlu’nun bahsi geçen skandalları ayrıntılandırdığı yazısının tamamı şöyle:

“2 Temmuz 1993

Erdal Ayrancı, barikatın başında bekliyordu.

Sivas’ta 2 Temmuz’dan günler evvel dağıtılmaya başlanan bildirinin o günü işaret ettiğini bilmiyordu.

Bir kentte, belediyenin açtığı çukurun kapatılmasına gücü yetemeyen lokal gazetelerin haberleri bazılarına nazaran nasıl olduysa Sivas genelinde yankı bulup “saf halkı” tahrik etmişti. Sebepse 300-500 satan gazetelerin haberleriyle halk çabucak tahrik olmuş; kalabalık, tahrik olanların öldürmeye hakkı olduğuna da inanmıştı. Esasen, “başlarındakiler” arkalarında kimlerin olduğunu da, başlarına bir şey gelmeyeceğini de biliyorlardı.

Önce Kültür Merkezi’ne saldırdılar, çabucak sonra Madımak’a.

Belediyenin ne hikmetse kaldırım çalışması yapmak üzere otelin yanına istiflediği taşların atılmaya başladığı anda, gencecik yaşında 12 Eylül zindanlarında şiddetin her çeşidini yaşamış Erdal Ayrancı, plan yapıyordu. Barikat kurmaya başladı. Barikat dedikleri üst kattan indirilen masa, yanına konulan pirinç sigara küllükleri… Kimsenin aklına “yanmak” gelmiyordu. Merdiven başlarına aralıklarla gençler yerleşiyordu. En önde Erdal Ayrancı duruyordu. Plan kolaydı, biri yıkılırsa oburu, merdivenlerden çıkılmasını engelleyecekti. O sırada valilikte, üzerlerine en ufak olayda en küçük kalabalığın üzerine sürülen panzerlerden birkaçı sürülse dağılacak kalabalığa karşı ne yapılacağı planlanıyordu.

Odada vali, tugay kumandanı, emniyet müdürü, belediye başkanı… Vali, rahattı.

“Tamamen güvenliğimizi aldık, Tokat’tan, Kayseri’den güçler geliyor.”

Oteldekiler, dışarıda olmadıkları için başta şanslı hissediyordu. Dışarıda bu kalabalığa yakalanmak vefat demekti. Satranç oynanıyor, mızıkalar çalınıyor, karikatürler çiziliyor, sohbetler ediliyordu. Dışarıdan “Yardıma gelelim mi?” diye arayanlara, “Sakın gelmeyin” diye tembih ediliyordu. Dışarıdakiler için kaygı vardı, içeridekiler, bir otelde ve korunaklıydı. O denli sanıyorlardı. Taşlar atılmaya başladığında, telefonlar da çalıyordu ardı ardına. Kimisi arayan gazetelere demeç veriyor, kimisi hükümetten bir bakanla konuşuyor, kimi tanıdığı tesirli bir isme ulaşıyordu. Herkesin ulaşabildiği, el uzatsa içeridekileri çekebileceği bir karanlıktı Madımak. Dumanlar otelin içini kapladığında, kaçabilenlerin büyük kısmı dört katlı otelin, üst katlarındaki merdiven boşluğundan karşı binaya geçerek kurtulabildi. Herkesin nerede duracağını bile planlayan Erdal Ayrancı, dumanın içinde hayatını kaybetti. Muhlis Akarsu, Nesimi Çimen, Behçet Aysan, Metin Altıok, Hasret Gültekin, Asım Bezirci… Daha 12 yaşındaki Koray, 16 yaşındaki ablası Menekşe Kaya ve öbürleri… 3 solcudan dev örgüt çıkartan devlet, Sivas’tan çıkartamadı bir örgütlü hareket. Devlete nazaran yaşananların bütün nedeni tahrikti.

Madımak, kebapçı yapıldı. Uzun yıllar sonra bir zahmet içine konulan anıta katliamda yananlarla birlikte, onları yakmak isterken kurşunla öldürülen iki kişinin de ismi yazıldı. Cezaevindeki kelamda mağdurlardan birinin yazdığı kompozisyona “insan hakları” mükafatı verildi. Bu durum ortaya çıkınca ödül geri alındı. Yıllarca kırmızı bültenle arananlar, Sivas’ta ömrünü tamamladı. Kimi devlete başvurup düğün yaptı, kimi ehliyet imtihanını kazandı. 30 yıl evvel bugün yaşanan katliamla ilgili geçen müddette yaşananlar, yaşananların hiçbirinin “beklenmedik” olmadığını da kanıtladı.

1. Sivas Katliamı, nasıl gerçekleşti?
2 Temmuz 1993’te Pir Sultan Abdal Kültür Şenlikleri’ne katılmak için Sivas’a giden onlarca kişi, arkadaşlarının, kardeşlerinin, anne ve babalarının Madımak Oteli’nde vefatlarına tanıklık ettiler. Salman Ruşdi’nin büyük tartışma yaratan ve Türkiye’de basılması yasaklanan “Şeytan Ayetleri” kitabını Aziz Nesin, 26 Mayıs 1993 günü Aydınlık Gazetesi’nde yayımlamaya başladı. 1 Temmuz’da Sivas’ta başlayacak 4. Pir Sultan Abdal Kültür Şenlikleri öncesinde kentte Nesin’i amaç alan bildiriler dağıtılmaya başlandı. Nesin, şenliklerin baş konuğuydu. 1 Temmuz’da şenliğin başladığı gün mahallî gazeteler de kışkırtıcı haberlerle çıktı. Birebir gün kentte “Bugün hesap günüdür” başlıklı bildiriler dağıtıldı. 2 Temmuz’da, Cuma namazının akabinde aktifliklerin yapıldığı kültür merkezinin önüne yürüyüş başladı. “Sivas laiklere mezar olacak” diye yürüyen kalabalık merkezin önündeki “Halk Ozanları” heykelini yıktı, boynuna ip asarak yerde sürükledi. Kalabalık giderek artıyor fakat dağıtılmıyordu. Kalabalık daha sonra Sivas’a gelenlerin kaldığı Madımak Oteli’nin önüne yöneldi. 20 bin kişiyi bulan kalabalık, 17.00’de geldiği otelin önünden de dağıtılmadı. Araçlar ve sürüklenen heykel ataşe verildi, belediyenin kaldırım yapma gerekçesiyle getirdiği taşlarla otelin camları kırıldı. Ankara daima bilgilendirildi ancak “hallediyoruz” dışında cevap gelmedi. Valiliğin civar illerden istediği destek birlikler de 8 saat süren olaylar bittikten sonra kente gelebildi. Saat 19.00 civarı otel ataşe verildi. İçeridekilerden bir kısmı en üst kattan, geçişleri engellenmek istenmesine karşın, farklı binalara geçti, Aziz Nesin dahil bir kısmı itfaiye merdiveni ile indirilip darp edildi. 12’si ağır yaralı 62 kişi otelden kendi imkanlarıyla kurtuldu. En yaşlısı 66 yaşındaki Asım Bezirci, en küçücüğü 12 yaşındaki Koray Kaya olmak üzere şenlik için gelen, aralarında Metin Altıok, Behçet Aysan, Nesimi Çimen, Muhlis Akarsu, Hasret Gültekin’in de olduğu 33 insan Madımak’ta hayatını yitirdi. İki otel çalışanı da hayatını kaybetti. Göstericilerden iki kişinin de otel dışında kurşunlanarak öldüğü anlaşıldı. Periyodun Başbakanı Tansu Çiller, olaylardan sonra şu açıklamayı yaptı:

“Çok şükür, otel dışındaki halkımız bir ziyan görmemiştir.”

2. Katliamdan sonra polis ve yargı nasıl hareket etti?
Saldırganların yalnızca bir kısmı yakalanarak gözaltına alınabildi. 15 bin kişinin katıldığı olaylarda gözaltına alınan sayısı 128 olarak kayda geçti. İtfaiye merdiveniyle kurtarılan Aziz Nesin’e saldıran RP’li Belediye Meclis Üyesi Cafer Erçakmak üzere çok sayıda “saldırgan” yakalanamadı. Uzun tartışmalardan sonra evrak Ankara DGM Başsavcılığı’na devredildi. Ankara 1 No’lu DGM, hakkında dava açılan sanıkların anayasal bir kabahat işledikleri savını kabul etmedi. Periyodun DGM Başsavcısı Nusret Demiral, şimdi soruşturma evresinde, “Olayda örgüt yok, tahrik var” açıklaması yaptı. İddianamede de “Aziz Nesin’in İslam dinine karşı tavır ve davranışları ve açıklamaları, kapalı bir salonda düzenlenen toplantıda terör örgütü militanları için hürmet duruşunda bulunulması, hareketin hazırlayıcı sebepleri arasında sayılabilir” üzere kalabalığın tahrik edildiğine yönelik sözler yer aldı.

3. Birinci yargılama sonunda hangi kararlar verildi?
124 sanıklı davayı 1994’te bitiren mahkeme, 37 sanığın beraatine karar verirken, 87 sanığı 2 ila 15 yıl arasında değişen mahpus cezalarına mahkûm etti.

Ankara 1 Nolu DGM, birinci kararında, 26 sanığı adiyen adam öldürme kabahatini işledikleri savı ile TCK’nın 450/6. maddesi mucibince cezalandırdı. Bu cezaları, TCK’nın 65/3 ve 51/1. maddeleri ile indirerek 15 yıla düşürdü. 37 Sanık hakkında beraat kararı verdi.. 60 sanık ise Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Yasası’na ters davrandıkları savı ile cezalandırıldılar. Mahkeme, olayın siyasi yanını görmek istemiyordu.

Cezalar Nesin’in Şeytan Ayetleri kitabını yayımlamasına dikkat çekilerek, haksız tahrik indirimi yapılarak belirlendi. Gerekçeli kararda yeniden mağdurlar suçlandı ve “Sivas olaylarının devlete ve laik nizama yönelik olmadığı, Aziz Nesin’in Şeytan Ayetleri kitabını yayınlamasına duyulan öfke, kin ve nefretin oluşturduğu tahrik sonucu ve Aziz Nesin’e yönelik bir aksiyon olduğu, kast edilen Aziz Nesin olmasına karşın gayede sapma sonucu 37 pak insanın mevti ile olaylar sonuçlandı” tabirleri kullanıldı.

Ancak Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 99 sanık hakkındaki kararı bozdu.

4. Yargıtay kararından sonra suçlama değişti mi?
Evet. İkinci yargılama 1997’de tamamlandı. Bu defa hücumun anayasal tertibe karşı yapıldığını kabul eden mahkeme, 38 sanığın idamına hükmetti. 29 sanık hakkında TCK anayasal tertibi bozmaya yardım başlıklı 146/3. maddesinden 7 yıl 6 ay mahpus cezası verildi., 14 sanığın beraati kararlaştırıldı. Bu kararı da Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 50 sanık yönünden bozdu. Bozmaya, sanıkların doğum kayıtlarında Nüfus Müdürlüğü mührünün okunaksız olduğu, nüfus kayıtlarındaki cilt numarasının karara yanlış geçirildiği münasebet gösterildi.

5. Kesin yargılamada karar değişti mi?
2000’de biten üçüncü yargılamada mahkeme, 38 idam kararını tekrar etti. Başka sanıkların cezaları değişti. 3 sanık 20, 1 sanık 15, 13 sanık 7 yıl mahpusa mahkûm oldu. İdam cezaları ise bu cezanın kaldırılması sebebiyle müebbete dönüştürüldü.

6. Yargılamalar bu formda tamamlandı mı?
Yargıtay 2001’de bu kararı onadı ve kararlar katılaştı. Fakat yargılamalar bitmedi. Hem firari sanıkların ayrılan belgeleri sürüyordu hem de Pişmanlık Yasası’nın çıkmasının akabinde çok sayıda hükümlü Sivas’ta örgütlü hareket edildiğine yönelik itiraflarda bulunmak için mahkemeye başvurmuşlardı.

7. Birinci itirafçıların müracaatları nasıl sonuçlandı?
Ankara 1 No’lu DGM’ye başvuran sanıklar Ali Kurt ve Mevlüt Atalay, Pişmanlık Yasası’ndan faydalanmak için örgüt kontaklarını anlattı. Olaylara karışan Hizbullah, İslami Hareket Teşkilatı, Kaplancılar üzere örgütlerin mensuplarının isimlerini vermelerine karşın müracaatları reddedildi.

8. Başka itirafçılar için hangi kararlar verildi?
Pişmanlık Yasası olarak anılan Topluma Kazandırma Yasası’nın yürürlüğe girmesinin akabinde örgüt temaslarını reddeden 54 kişi daha mahkemeye başvurdu. Müracaat reddedilirken örgüt kontağı tekrar kabul görmedi. Yargı, kalabalığın “örgütler koalisyonundan” oluştuğunu kabul etmedi.

9. Firariler, o süreçte sebep yakalanamadı?
Yakalandıktan sonra bırakılan birtakım isimler kayıplara karıştı. Birtakım isimler ise hiç yakalanmadan kaçtı. 1997’de tahliye edilen iki isim bir daha bulunamadı. Davanın asli faillerinden 7 kişinin Almanya’ya, 2 failin de Suudi Arabistan’a iltica ettikleri ortaya çıktı.

10. Madımak Oteli’nin sonu ne oldu?
Onarılan otelle ilgili tartışmalar uzun müddet devam etti. Müzeye dönüştürülmesi istenen otel evvel kebapçı oldu ve uzun yıllar kebapçı olarak kaldı. Katliamdan 18 yıl sonra, otelin müze değil Bilim ve Kültür Merkezi’ne çevrilmesi kararlaştırıldı. Otelin girişine anı köşesi konuldu. Lakin anı köşesinde saldırgan kümede yer alan ve olaylarda ölen 2 göstericinin ismi de yazıldı.

11. Reaksiyon çeken öbür hangi uygulamalar yapıldı?
2002’de İnsan Haklarından Sorumlu Devlet Bakanlığı, müebbete mahkûm edilen bir isme ırkçılık konusundaki kompozisyonu sebebiyle, sonradan iptal etse de İnsan Hakları Ödülü verdi. Firari sanıklarla ilgili davada yıllardır bulunamayan bir sanığın arandığı adres duruşmada okundu. Sanığın katliam davasının aydınlatılmasına yıllarını veren, mağdurların avukatlığını yapan, CHP Milletvekili Şenal Sarıhan’ın avukatlık ofisinde arandığı ortaya çıktı, Sarıhan’dan özür bile dilenmedi. Firarilerle ilgili davadan avukatların haberdar edilmediği 2008’de ortaya çıktı. Asıl mağdurun Sivaslılar olduğu açıklamaları hâlâ devam ediyor. Hiçbir kamu vazifelisi hakkında bugüne kadar hiçbir süreç yapılmadı.

12. Firariler bulundu mu?
Asli faillerden olan ve 2002’de hakkında arama kararı çıkartılan İhsan Çakmak jandarma istihbarat takımları tarafından 4 Mayıs 2007 tarihinde yakalandı. Çakmak, firariler arasında yakalanan tek isim oldu. Çakmak’ın, 3 yıl İstanbul Belediyesi Ulaşım A.Ş’de memur olarak çalıştığı ortaya çıktı. Sivas Madımak Oteli katliamı zanlılarından İhsan Çakmak’ın 1996’da tutuklandığı lakin daha sonra tutuksuz yargılanmak üzere tahliye edildiği anlaşıldı. O tarihten itibaren de kamuda çalıştığı saptandı. Geçen müddette Çakmak, Amasya’da askerlik yapmıştı ve 1999’da Sivas’ta evlenmişti. 2000’de ehliyet almıştı ve sonrasında gişe memuru olmuştu. Çakmak’la 5 kişi daha yakalandı ve haklarındaki davalar görülmeye başlandı. Bu davaya, yakalanmamış olmasına karşın davanın bir numaralı sanığı Cafer Erçakmak da eklendi.

13. Firarilerin evrakları ile ilgili hangi süreçler yapıldı?
Talebe karşın haklarında tutuklama kararı verilmeyen ve belgeleri 2000 yılında 3. karar verilirken ayrılan Muhammet Nuh Kılıç ile Mustafa Dürer ise bulunamayan firarilerdendi. DGM belgeyi evvel 1999/5 sonra da 2000/148 aslına kaydetti. Mahkeme, DGM’lerin kapatılmasının akabinde da belgeyi 2004/28 temeline kaydetti. İki sanıkla ilgili dava 10 yıl boyunca devam etti. Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi, 2 sanıkla ilgili kararını 24 Ağustos 2010’da verdi. Mahkeme, iki sanığa isnat edilen ‘anayasal tertibi bozmaya kalkışmaya iştirak etmek’ cürmünün 15 yıllık zamanaşımı müddetinin dolduğu gerekçesiyle davayı ortadan kaldırdı. Bu süreçte, Nuh Kılıç’ın Almanya’da olduğu, kırmızı bültenle aranmadığı ve Almanya vatandaşlığına geçtiği ortaya çıktı. Bu belgede da avukatların haberdar edilmediği anlaşıldı.

14. Asli faillerden Cafer Erçakmak, sebep yakalanamadı?
Erçakmak, davanın bir numaralı sanığı olarak anılıyordu. Olayları evvelden kışkırttığı ve katliam günü Nesin’i tartaklayanlar arasında olduğu anlaşıldı. 18 yıl boyunca firari olarak arandı. Hakkında kırmızı bülten çıkartıldı. Almanya ya da Fransa’da olduğu argüman edildi. Bu süreyi nerede geçirdiği anlaşılamadı. Fakat Sivas’ta yaşadığı ve meskeninde 2011’de öldüğü ortaya çıktı. Erçakmak, emniyete 500 metre aradaki çocuğunun meskeninde kalp krizi sonucu öldü. Cesedine gömüldükten sonra mezarı açılarak otopsi yapıldı. Çocukları ise bu süreçte nerede olduğunu bilmediklerini, ölmeden çabucak evvel meskene geldiğini sav etti.

15. Bu dava dışında firariler hakkında öbür dava açıldı mı?
Öldüğü ortaya çıkan Cafer Erçakmak’ın da aralarında bulunduğu, firariyken yakalanan 7 sanığın yargılamasının Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi’nde sürdüğü, avukatlara tebligat bile yapılmadığı ortaya çıktı. Avukatlar, davadan 5 Kasım 2008’de haberdar olabilmişti. Yargılama sürerken 2011’de Erçakmak’ın öldüğü anlaşıldı. Yılmaz Bağ’ın da öldüğü ortaya çıktı. Bağ da arandığı periyotta Sivas Kangal’da düğün yapmıştı ve Sivas’ta yaşamıştı. Sanıklar Şevket Erdoğan, Köksal Koçak, İhsan Çakmak, Hakan Karaca ve Necmi Karaömeroğlu’nun evrakları ise 15 yıllık zamanaşımı mühletinin dolduğu gerekçesiyle ortadan kaldırıldı.

16. Zamanaşımı kararları nasıl verildi, hata sebep “insanlığa karşı işlenmiş” sayılmadı?
2005’te yürürlüğe giren TCK’ya nazaran insanlığa karşı işlenen cürümler zamanaşımına girmiyor. Lakin Sivas Katliamı davası bu kapsama alınmadı. Zamanaşımı kararlarını veren Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi, gerekçeli kararında, Sivas’ta meydana gelen olayların siyasal, felsefi, ırki yahut dini saiklerle, toplumun bir kesitine karşı bir plan doğrultusunda sistemli olarak işlenmediği belirtilerek, “Dolayısıyla olayın insanlık kabahati kapsamında değil terör cürmü kapsamında kıymetlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır” tabirlerini kullandı. Kararda, Yargıtay ve Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi’nin eski kararlarındaki, topluluğun dini hedeflerle anayasal sistemi yıkmak istedikleri tespiti de dikkate alınmadı. Mahkeme, zamanaşımına girmese de kanıt yokluğundan ötürü sanıkların cezalandırılamayacağını da karar altına aldı. Bu yorumu yaparken, görüntü ve fotoğrafları inceleyen polislerin tanıklıkları yok sayıldı. Bu tanıklıklar ‘tahmin’ olarak yorumlandı. Mahkemeye nazaran, zamanaşımı müddeti esasen davanın görülmeye başlandığı 2008’de dolmuştu. Kararda, aksiyonun ‘sistemli’ olmadığı ve örgüte rastlanmadığı belirtildi lakin hareket ‘terör suçu’ sayıldı.

17. Zamanaşımı kararı çıkmaması için rastgele bir teşebbüste bulunuldu mu?
Bu süreçte, ömrünü yitirenlerin yakınlarının da yer aldığı Toplumsal Bellek Platformu, 17 kere TBMM’deki partilerden bu ve gibisi olayların insanlık cürmü sayılarak, zamanaşımının bu kabahatlerde geçerli olmamasını istedi. Verilen önergeler AKP tarafından reddedildi.

18. Zamanaşımı kararını iktidar nasıl yorumladı?
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Başbakan olduğu devirde çıkan karar için, “Milletimiz için, ülkemiz için iyi olsun. Aslında onlar da söylüyorlar… yıllar yılı içerde olan vatandaş, içlerinde kaçak olanlar vardı. Bilemiyorum alışılmış onlar da var” dedi. Sonrasında ise Sivas’ta yalnızca 5 kişi için “zamanaşımı” kararı verildiğini belirterek, “Olaya ideolojik yaklaşılıyor” yorumu yaptı.

19. Evrakta firari sanık kaldı mı?
Yeni TCK’nın yürürlüğe girdiği 2005’ten sonra 13 sanık için “cezalarının karşılığı olmadığı” gerekçesiyle tahliye kararı verilmişti. Tahliye kararları sonradan geri alındı lakin bu şahıslar yakalanmadı. Bu isimler dışında haklarında idam kararı bulunan Harun Kavak, Mehmet Yılmaz, Metin Ceylan ve Sedat Yıldırım ile 7,5 yıl mahpus cezasına mahkûm olan Adem Ağbektaş ve Serdar Özgentürk’ün Almanya’da olduğu biliniyor. Lakin bugüne değin bu mahkumların yakalanarak Türkiye’ye iadesi konusunda sonuç alıcı bir teşebbüste bulunulmadı. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, sanıklar hakkındaki kararları onarken, cürüm tarihinde 18 yaşını bitirmiş olmasına karşın sanıklardan Vahit Kaynar hakkında yaş nedeniyle cezasında indirim uyguladı ve tahliye kararı verdi. Yargılama sonucu müebbet mahpusa mahkûm olan Kaynar, en son Polonya’da yakalandı fakat Türkiye’ye iade edilemeden tahliye olduğu Polonya’dan kaçtı. 9 hükümlü hakkında kırmızı bülten bulunduğu biliniyor. Firarilerin toplamının 20’yi aştığı belirtiliyor. Cezası katılaşan dokuz kişi hakkında 2001’den bu yana ceza zamanaşımı işliyor. Bu müddet de 2031’de dolacak.

20. Davanın mahkumlarından Ahmet Turan Kılıç’ın tahliyesi sebep tartışma konusu oldu?
Kılıç, katliamın aslı faillerinden olduğu gerekçesiyle ağırlaştırılmış müebbet mahpusa mahkûm edildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Adli Tıp Kurumu raporunu münasebet göstererek, Kılıç’ın affedilmesine karar verdi. Kılıç, 31 Ocak 2000’de tahliye edildi. “Ahmet dede, haksız yere mahpus yattı” haberleriyle tahliyesi duyurulan Kılıç için, katliamın akabinde tabir veren emniyet yetkililerinden Mehmet Yıldız, kendisini Madımak önünde “Vali istifa”, “Sivas Aziz’e mezar olacak”, “Şeytan Aziz”, “Laik sistem yıkılacak”, “Yaşasın Şeriat” sloganları atarken gördüğünü, otele gitmek isterken polisin kendisini püskürttüğünü, bu sırada Kılıç’ın “bizim sizinle işimiz yok diyerek” tekrar barikatı aşmaya çalıştığını gördüğünü söyledi. Emniyet vazifelisi Sami Ece ise, Ahmet Turan Kılıç’ın “arkadaşlar bu cihattır, yürüyelim” diye bağırdığını, halkı otele yanlışsız sevk ederek tahrik ettiğini gördüğünü söyledi. Emniyet vazifelisi Mustafa Kılıç, “Hadisenin başından sonuna kadar ve hadisenin içinde devamlı olarak Kılıç’ı gördüğünü, “Şeriat gelecek zülüm bitecek” dediğini, Madımak önünde “ne duruyorsunuz, taş atın” dediğini, PTT önündeki taşları da oradakilere gösterdiğini, hadise günü Kılıç’ı bu aksiyonları yaparken çok net gördüğünü söyledi.

Kılıç’ın tahliyesi, hem mağdur üzere sunulması hem de emsal durumdaki hasta mahkumlar tahliye edilmezken Sivas katliamı mahkumu için bu kararın alınması sebebiyle tartışıldı.

21. Kılıç’ın tahliyesi ile ilgili dava açıldı mı, karar verildi mi?
Cumhurbaşkanı’nın Kılıç’ın cezasının kaldırılmasına ait kararının iptali istemiyle Danıştay’a dava açıldı. Dilekçede, Kılıç’ın tahliyesinin haksız olduğu, evvelki Adli Tıp raporlarında yapılan tespitlerin dikkate alınmadığı kaydedildi. Kılıç’a Alzheimer teşhisinin konulduğu son raporda ise 3 uzman doktorun tanıya karşı çıktığı, 5 üyenin oyuyla kararın alındığı söz edildi. İtiraz eden 3 uzman tabibin birinin nörolog, başkasının psikiyatr olduğu, hastalıkla ilgili asıl uzmanlığı bulunan tabiplerin itirazına karşın kararın alındığı vurgulandı. Bu dava sürerken, Kılıç, 2021’de öldü.

22. Firari olan sanıklardan belgesi zamanaşımına giren var mı?
Davanın kimi sanıkları anayasal nizamı bozmaya teşebbüs, kimi iştirak, kimi yardım üzere hatalardan yargılandıklarından zamanaşımı müddetleri değişiyor. Bugüne kadar avukatlara haber bile verilmeden çeşitli evrakların karara bağlandığı ortaya çıktı. 2010’da bu formda iki sanık için zamanaşımı kararı verildi. Diğer sanıkların da farklı illerdeki mahkemeler kanalıyla, zamanaşımı tespiti yaptırarak, karar aldırdığı ve ceza riskinden kurtuldukları tabir ediliyor. Bu bahiste avukatlara net bir bilgi verilmedi.

23. Devam eden dava var mı?
Dosyaları şimdi zamanaşımına girmeyen fakat Yargıtay bozmasından sonra müebbet mahpusla yargılanan 3 firari sanık hakkındaki dava hâlâ sürüyor. DGM’nin 1997’de tahliyelerine hükmettiği, sonrasında kayıplara karışan bu sanıkların davaları 2023’te zamanaşımına girecek. Firari sanıklar Murat Sonkur, Marut Karataş ve Eren Ceylan hakkındaki yargılamada mahkeme, 2021’de sanıkların gazetelere verilecek ‘ilanla’ ve kapılarına asılacak tebligatla aranmasına hükmetti. Karara nazaran, gelmemeleri halinde sanıkların mallarına el konulacaktı.

24. Sanıklar hakkında yokluklarında sebep karar verilmedi?
Avukat Şenal Sarıhan, sanıklar hakkındaki kanıtların toplandığını ve mahkemenin karar verebileceğini belirtti ve zamanaşımı riski sebebiyle 2021’de bu talepte bulundu. Fakat mahkeme sanıkları dinlemeden karar veremeyeceğini belirtti. Adalet Bakanlığı’na yazı gönderilerek sanıkların iadesi ihtimali ve mevcut durumları soruldu.

25. Bu sanıklar hakkındaki zamanaşımı müddeti bugün doldu mu?
Avukatlar, üç yıldır, 2 Temmuz 2023’te zamanaşımı mühletinin dolacağına işaret ediyordu ve sanıklar hakkında karar verilmesini istiyordu. Fakat mahkeme, bu görüşü kabul etmedi. Avukatlar, Sivas Katliamı’nın en azından bu davada insanlığa karşı cürüm kabul edilmesini talep etti fakat mahkeme bununla ilgili de bir karar vermedi. Sonuçta avukatların telaş duydukları biçimde zamanaşımı kararı verildi.

26. Son duruşmada bu ihtimal tartışıldı mı, Adalet Bakanlığı neden tepki çekti?
Evet. Mayıs ayında yapılan duruşmada avukatlar bu durumu engellemek için Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin, “insanlığa karşı suç” tespitini yapmasını talep ettiler. Duruşmada, Adalet Bakanlığı’nın iade yazışmaları için mahkemeye yönelttiği sorular da okundu. Bakanlık, yazışmalarda zamanaşımını mühletinin 2 Temmuz 2023’te dolacağını belirtti. Avukatlar, bakanlığın yargıya yol gösteremeyeceğini belirterek reaksiyon gösterdi.

27. Anayasa Mahkemesi’nin katliam belgeleriyle ilgili tavrı muhakkak mi?
Anayasa Mahkemesi’nin bu yılın başında, Ocak 2023’te, Sivas katliamının asli faillerinden Yunis Karataş’ın başvurusu üzerine verdiği karar çok tartışıldı. Yüksek Mahkeme, kararında, Sivas’ta yaşananları, “terör eylemi” olarak nitelendirdi. Lakin daha evvel yapıldığı üzere Yüksek Mahkeme de sanıkların terör örgütü bağı saptanamadığı için terör hatalısı sayılamayacaklarına hükmetti.

28. Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı ne manaya geliyor?
Başvuruyu yapan Yunis Karataş, ağırlaştırılmış müebbet mahpus cezasına mahkum edilen isimlerden. İnfaz Kanunu’na nazaran, terör kabahatinden ağırlaştırılmış müebbet mahpusa mahkum edilenler, ömür uzunluğu cezaevinde kalıyor. Öbür kabahatlerden bu cezaya mahkum edilenler ise hatanın tarihine nazaran 30 yıl ya da 36 yıl sonra tahliye edilebiliyor. Yüksek Mahkeme, katliama katılanları terör hatalısı saymayarak tahliye kapısını aralamış oldu. Terör hatalısı sayması halinde hayat uzunluğu cezaevinde kalmaları kelam konusu olacaktı.

29. Bu karar tahliyelerin yolunu açtı mı?
Evet, açtı. Bu kararın akabinde davada 32 yılın sonunda ağırlaştırılmış müebbet cezası alan 23 şahıstan 18’i 28 Şubat 2025’te tahliye edildi. 1 Ağustos 2025’te de Adem Kozu’nun kalan cezası “sürekli hastalık hali” gerekçesiyle Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kaldırıldı. Kalan 4 kişi 32 yıllık infaz müddetlerinin dolmalarının akabinde tahliye edilecek.

30. Katliamla ilgili süren diğer dava var mı?
2014’te Avukat Sarıhan, katliamda ölenlerin yakınlarının imzasıyla, Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu. Sanıklardan bir kısmının cezasının zamanaşımına girdiğine dikkati çekerek, bu durumun hayat hakkı ve uzun yargılamadan ötürü hak ihlali oluşturduğunu vurguladı. Sarıhan, bu müracaat karara bağlanmayınca 2019’da bir müracaat daha yaptı ve belgeye yargılaması devam eden üç sanığı da ekledi. 2021’de Yüksek Mahkeme, belgeyi gündemine aldı fakat karara bağlamayı erteledi. AYM, 12 yıldır belgeyi gündemine almadı.

Şimdi o ailelerden, katliamda ömrünü yitiren Metin Altıok’ın kızı Zeynep Altıok, Behçet Aysan’ın kızı Eren Aysan, Nesimi Çimen’in oğlu Mazlum Çimen, avukatları Günal Kurşun, Beydağ Tıraş Öneri ve Deniz Özbilgin vasıtasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurdu.”