Miçotakis’in Türkiye ziyareti: Müspet gündem, öncesi ve ötesi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Milletlerarası Münasebetler Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zuhal Mert Uzuner, Türk-Yunan bağlarının yıllar içindeki seyrini ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis‘in Türkiye ziyaretinin ne söz ettiğini AA Tahlil için kaleme aldı.

***

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis‘in 11 Şubat’taki ziyareti kapsamında Türkiye-Yunanistan 6. Yüksek Seviyeli İşbirliği Kurulu gerçekleşti. Türk-Yunan ilgilerinde akıllarda pek çok soru var. Bu soruların tahminen de en kıymetlisi, bölgemiz ve dünyada derin krizler yaşanırken ve memleketler arası sistemde kural temelli sistem süratle çökerken ikili bağların nasıl etkileneceğidir. Derin uyuşmazlıkların son on yılda daha da karmaşık hale gelen sorun yumaklarına dönüştüğü bir gerçekken her iki ülke insanı için en yararlı ve hakikat olanın ne olduğu hakkında pek çok sav ortaya atılmaktadır.

Türk-Yunan alakaları yıllar içinde nasıl seyretti?

Bugün 2000’lerin başındaki noktadan hayli uzaktayız. Bu periyotta Türk-Yunan sorunlarına Avrupa Birliği (AB) üyeliği amacının de getirdiği birtakım garanti ve garantiler çerçevesinde tahlil bulunması fikri öne çıkmaktaydı. Bu sürecin en büyük özelliği Ege Denizi’ndeki sıkıntılara tahlil bulmak ve esaslı bir diplomasi düzeneği geliştirmekti. Bu bağlamda istikşafi görüşmeler başlamış (2021 sonrası ismi istişari görüşmeler), diplomatik bir tahlil bulunması için son derece önemli teknik ayrıntıları da barındıran adımlar atılmıştı. 2002’de müsteşarlık seviyesinde başlayan görüşmeler sonrası önemli ilerlemeler sağlandığına dair haberler vakit zaman medyada yer almıştır. Lakin siyasi irade olmaksızın diplomatik formüllerin geliştirilmesinin pek bir tesiri olmamıştır. 2016’da kesilen görüşmeler 2021’de tekrar başlamış, 22 Şubat 2022’de ise Atina’da istişari görüşmelerin 64. çeşidi gerçekleşmiştir.

Nispeten AB üyelik perspektifinin zayıflamaya başladığı periyotta öne çıkmaya başlayan Yüksek Seviyeli İşbirliği Kurulu ise 2 ülke ortasındaki münasebetleri yapısal bir tabana oturtmak amacıyla 14 Mayıs 2010’da Atina’da imzalanan ortak bildiriyle oluşturulmuştur. Her iki ülkenin önderlerinin eş başkanlığında bakanların iştirakiyle yapılan ve iktisat, ticaret, güç ve kültür üzere alanlarda somut projeler geliştirmeyi, ticaret hacmini büyütmeyi hedefleyen ve mevcut sıkıntıları barışçıl yollarla çözmeyi ve âlâ komşuluk alakalarını geliştirmeyi hedefleyen toplantılar vardır. Bu tarif gereği önemli bir vites küçültmesi yapıldığı görülebilir. Lakin bu kapsamda yapılan çalışmalar da 2015 ve sonrası yaşanan derin tansiyon ve uyuşmazlıkları engelleyememiştir.

2020’lere gelindiğinde ise durum daha da farklılaşmıştır. 15 Nisan 2021’de iki ülkenin Dışişleri Bakanları ortasında basın açıklamaları sırasında yaşanan kelam düellosu sonrası ortaya çıkan gergin durum, bir sefer daha sorun idaresi ve sonlandırma yaklaşımının değerini hatırlatmıştır. Temel uyuşmazlık noktalarında ilerleme sağlanamayacağının kabulünden sonra olumlu gündeme odaklanma önerisi eski Yunanistan Dışişleri Bakanı ve şu anki Savunma Bakanı Nikos Dendias tarafından lisana getirilmiştir. Yüksek Seviyeli İşbirliği Kurulu ile paralel biçimde, olumlu gündemle siyasi uyuşmazlıkların ötesinde iktisat, ticaret, turizm, güç ve ulaştırma üzere alanlarda somut işbirliği geliştirilmesini hedeflemiştir. 2023’te yapılan toplantıda ilan edilen Atina Bildirgesi müspet gündem için temel teşkil eden bir referans noktası olarak sunulmaktadır.

Özetle, 2010’dan itibaren ikili alakalarda istikamet, nispeten daha kolay ilgi kurulabilecek başlıklar üzerinden itimat inşa etmek üzere belirlenmiştir. Bu da temel bir varsayımın altını çizmektedir: Türk-Yunan bağlantılarında meselelere tahlil bulmak şu an için mümkün görünmemektedir. Bu durum mevcut statükonun değişmemesinin en karlı yol olduğuna dair niyetten ileri gelmektedir.Özellikle Yunanistan’ın, AB üyeliğinin sağladığı diplomatik avantajı değerli bir üstünlük olarak gördüğü ve bu çerçevede AB’nin kurumsal gücünü kendi ulusal çıkarlarını destekleyecek biçimde kullanabileceği kanısı, krizi hudut ötesinden direktörün kâfi olacağı kanaatine yönelmesine neden oldu. Yeniden 2010’larda bozulan Türk-Amerikan alakalarıyla de ABD’nin global ve bölgesel önceliklerini de bu güç hesaplaması içine dahil etme dürtüsünü pekiştirdi. İsrail ile bozulan ilgiler de eklendiğinde Yunanistan açısından daha avantajlı bir tahlil oluşturmanın mümkün olduğu ve Türkiye üzerinde baskıyı artıracak süreçlere yatırım yapılması gerektiği fikri öne çıktı.

Ancak Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası durum değişti ve Rusya faktörü karşısında NATO ve Batı ittifakında Türkiye’nin rolü ve değeri tekrar öne çıktı. Bu reddedilemeyen jeopolitik geri dönüş sonrası Yunanistan, Türkiye ile diyalog kanallarını genişletmeye başladı. 7 Ekim sonrası Yunanistan’da yine geriye dönmek ve İsrail üzerinden ABD ile ilgiler ve AB faktörü ile Doğu Akdeniz ve Ege’de temel sorunlarda diplomatik hareket alanı açmak fikri öne çıkarılmaya başlasa da ABD ile ilgili hesaplar bilhassa Donald Trump iktidarıyla değişmek durumunda kaldı. Türkiye’nin teknolojik atılımı ile elde ettiği güvenlik ve savunma sanayisi kapasitesi ve geniş bölgesinde yükselen tesiri, ABD için bulunmaz bir müttefik olmasına sebep oldu. ABD-AB tansiyonu ve değişen Batı içi istikrarlar de bu durumu etkiledi. Sonuç olarak, ikili bağlantılarda Türkiye’nin ön plana çıktığı bir konjonktür oluştu.

İlişkilerin geleceği nasıl şekillenecek?

Ankara’da 11 Şubat’ta gerçekleşen Türkiye-Yunanistan 6. Yüksek Seviyeli İşbirliği Kurulu anlaşılabilir noktalara odaklanmayı vurgulamaktadır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Yunanistan Cumhuriyeti Hükümeti Ortasında Ortak Bildiri’yi imzaladı. Bu bağlamda, toplantıda iki ülke ortasında yatırım, deniz ticareti, ekonomik işbirliği, zelzele, kültür, bilim ve teknoloji alanında mutabakatlar imzalandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da yaptığı açıklamada Yunanistan’la problemlerin çözülebilir olduğunu vurgulaması dikkati cazibeli olmuştur.

Sonuç olarak, Türk-Yunan alakaları geçmişte olduğu üzere bugün de müspet gündemle ilerletilmektedir. Bugün bu sarsılan istikrarlar içerisinde Türkiye-Yunanistan münasebetleri hala tahlil için daha âlâ bir vakti bekleme noktasında takılı durumdadır. Süratli değişen milletlerarası ortam artık eskisi kadar uzun periyodik güvenlik garantileri üretememektedir. Bu bağlamda, olumlu gündemin artık 2019-2022 ortasında yaşanan yüksek tansiyon sonrası oluşan yaralara karşı geliştirilen bir yara bandı olduğu, fonksiyonunu tamamlamak üzere olduğu ve bir sonraki kademeye geçerek, daha evvel başlatılan istikşafı görüşmelerle gelinen diplomatik tahlil tekliflerine ve önemli tahlil arayışlarına geri dönülmesi gerektiğini vurgulamak gerekir.

[Prof. Dr. Zuhal Mert Uzuner, Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Milletlerarası İlgiler Kısmı Öğretim Üyesidir.]

Makalelerdeki fikirler müellifine aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.